Điều kiện hưởng và cách tính BHXH 1 lần cần biết

Bảo hiểm xã hội 1 lần là gì?

Bảo hiểm xã hội 1 lần là khoản tiền người lao động nhận một lần khi chấm dứt tham gia bảo hiểm xã hội và thuộc diện được hưởng theo luật. Khoản tiền này được tính từ chính quá trình đóng của bạn: đóng càng lâu, mức bình quân càng cao thì số tiền nhận càng lớn. Điểm quan trọng nhất là điều kiện hưởng đã thay đổi theo Luật BHXH 2024, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, và luật này đã thu hẹp đáng kể diện được rút 1 lần.

Ai được rút BHXH 1 lần theo Điều 70?

Theo khoản 1 Điều 70 Luật BHXH 2024, người lao động đã chấm dứt tham gia bảo hiểm xã hội và có đề nghị thì được hưởng bảo hiểm xã hội 1 lần nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội. Trường hợp này còn có thể chọn hưởng trợ cấp hằng tháng thay vì rút 1 lần.
• Ra nước ngoài để định cư.
• Đang mắc một trong các bệnh: ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS.
• Có mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng.
• Đã có thời gian đóng bảo hiểm xã hội trước ngày 01/7/2025, sau 12 tháng liên tục không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc mà cũng không tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, và tổng thời gian đóng chưa đủ 20 năm.

Điểm thay đổi lớn nhất là người bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội từ ngày 01/7/2025 trở đi sẽ không còn diện nghỉ việc chờ 12 tháng rồi rút như trước. Nhóm này chỉ được rút khi thuộc các trường hợp đặc biệt kể trên. Riêng điều kiện sau 12 tháng được tính là 12 tháng không đóng liên tục tính đến tháng liền kề trước tháng cơ quan bảo hiểm xã hội tiếp nhận đề nghị. Trong 12 tháng đó, nếu bạn đi làm lại và đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc dù chỉ một tháng, thời gian chờ sẽ phải tính lại từ đầu.

Công thức tính BHXH 1 lần

Theo khoản 3 Điều 70 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức hưởng của người đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 01 năm được tính theo số năm đã đóng và mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội. Mỗi năm đóng trước năm 2014 được tính bằng 1,5 tháng lương bình quân, còn mỗi năm đóng từ năm 2014 trở đi được tính bằng 02 tháng lương bình quân:

Mức hưởng BHXH 1 lần = (1,5 × số năm đóng trước 2014 + 2 × số năm đóng từ 2014) × mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH

Lý do có hai hệ số khác nhau là vì trước năm 2014 mức đóng và mặt bằng tiền lương thấp hơn, nên luật chỉ tính 1,5 tháng cho giai đoạn này. Trường hợp riêng cần nhớ: với tổng thời gian đóng chưa đủ 01 năm, mức hưởng bằng 22% tổng số tiền lương tháng đã đóng bảo hiểm xã hội, nhưng tối đa không quá 02 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội.

Mức bình quân và cách làm tròn tháng lẻ

Mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội, thường viết tắt là Mbqtl, không đơn giản là lương tháng gần nhất của bạn. Cơ quan bảo hiểm xã hội lấy tiền lương từng tháng bạn đã đóng nhân với mức điều chỉnh của năm tương ứng rồi chia bình quân cho tổng số tháng đóng. Tiền lương của năm nào được nhân với hệ số của năm đó: tiền lương đóng năm 2009 được nhân 2,14 lần, trong khi tiền lương đóng năm 2025 và 2026 giữ nguyên hệ số 1,00. Bạn có thể tra Mbqtl của mình trên sổ bảo hiểm xã hội, ứng dụng VssID hoặc nhờ cơ quan bảo hiểm xã hội cung cấp bản quá trình đóng.

Thời gian đóng hiếm khi tròn năm. Quy định về tháng lẻ như sau: từ 01 đến 06 tháng lẻ được tính là nửa năm, từ 07 đến 11 tháng lẻ được tính là 01 năm. Một điểm rất hay bị bỏ qua: nếu bạn có thời gian đóng ở cả hai giai đoạn, tháng lẻ của giai đoạn trước năm 2014 sẽ được chuyển sang cộng vào giai đoạn từ năm 2014 rồi mới làm tròn, chứ không làm tròn riêng từng giai đoạn. Ví dụ, bạn đóng trước năm 2014 được 6 năm 9 tháng và từ năm 2014 được 3 năm 2 tháng. Chín tháng lẻ của giai đoạn đầu được chuyển sang, nên giai đoạn sau thành 3 năm 11 tháng và được tính là 4 năm. Tổng số tháng lương hưởng là 1,5 × 6 + 2 × 4 = 17 tháng Mbqtl.

Ví dụ minh họa: chị H. nhận bao nhiêu?

Chị H. đóng bảo hiểm xã hội liên tục từ tháng 5/2009 đến hết tháng 5/2021, tổng cộng 12 năm 1 tháng. Giai đoạn 1: từ tháng 5/2009 đến tháng 12/2013, tức 4 năm 8 tháng, tiền lương đóng là 4.000.000 đồng/tháng. Giai đoạn 2: từ tháng 1/2014 đến tháng 5/2021, tức 7 năm 5 tháng, tiền lương đóng là 7.500.000 đồng/tháng.

• Tổng tiền lương đã điều chỉnh của giai đoạn 1 là 382.400.000 đồng (56 tháng), của giai đoạn 2 là 844.650.000 đồng (89 tháng). Cộng cả hai giai đoạn được 1.227.050.000 đồng cho 145 tháng đóng.
• Mức bình quân: 1.227.050.000 ÷ 145 ≈ 8.462.414 đồng.
• Làm tròn thời gian đóng: tám tháng lẻ của giai đoạn trước 2014 được chuyển sang giai đoạn sau, nên giai đoạn trước 2014 tính tròn 4 năm; giai đoạn từ 2014 thành 8,5 năm.
• Tổng số tháng lương được hưởng: 1,5 × 4 + 2 × 8,5 = 23 tháng.
• Số tiền bảo hiểm xã hội 1 lần: 23 × 8.462.414 = 194.635.522 đồng.

Để kiểm chứng, hãy chọn cách nhập theo từng giai đoạn trong công cụ tính bảo hiểm xã hội 1 lần: hai giai đoạn của ví dụ này đã được điền sẵn và kết quả hiện ra phải đúng 194.635.522 đồng.

Hồ sơ, thủ tục và nên rút hay bảo lưu?

Hồ sơ cơ bản gồm sổ bảo hiểm xã hội, bản chính và đã được chốt quá trình đóng tại đơn vị cuối cùng, và đơn đề nghị hưởng bảo hiểm xã hội 1 lần theo mẫu 14-HSB. Tùy trường hợp, bạn có thể phải nộp thêm giấy tờ như xác nhận định cư ở nước ngoài hoặc trích sao hồ sơ bệnh án. Bạn có ba cách nộp: trực tiếp tại cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú, gửi qua bưu điện, hoặc nộp trực tuyến trên Cổng dịch vụ công Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm giải quyết và tổ chức chi trả trong thời hạn tối đa 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ theo quy định.

Trước khi ký vào đơn đề nghị, hãy cân nhắc: mỗi tháng, người lao động và người sử dụng lao động đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất tổng cộng 22% tiền lương, tương đương khoảng 2,64 tháng lương cho mỗi năm đóng. Trong khi đó, mức hưởng 1 lần chỉ là 02 tháng lương bình quân cho mỗi năm đóng từ 2014. Ngoài chênh lệch tiền, việc rút 1 lần còn khiến toàn bộ thời gian đã đóng bị xóa khỏi quá trình tính lương hưu. Nếu sau này đi làm lại, bạn phải tích lũy lại từ đầu, và toàn bộ thời gian đã nhận bảo hiểm xã hội 1 lần sẽ không được tính cộng nối. Kết quả trên trang tính là số tiền ước tính theo công thức chung, số tiền chính thức do cơ quan bảo hiểm xã hội quyết định khi giải quyết hồ sơ của bạn. Xem thêm các công cụ dành cho Việt Nam tại trang Việt Nam, và các bài giải thích khác tại blog Calcotia.