Odprawa w Polsce: komu przysługuje i ile wynosi

Trzy warunki jednocześnie

Odprawa z ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników przysługuje tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie trzy warunki jednocześnie.

• Przyczyna leży wyłącznie po stronie pracodawcy. Przykładem jest likwidacja stanowiska, reorganizacja albo długotrwała niezdolność do pracy.
• Pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników. Ustawa dotyczy tylko takich pracodawców.
• Chodzi o umowę o pracę. Odprawa nie dotyczy umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenie czy współpraca B2B.

Rezygnacja pracownika, zwolnienie dyscyplinarne i upływ umowy na czas określony nie dają prawa do ustawowej odprawy. Przy mniejszym pracodawcy odprawa należy się wyłącznie wtedy, gdy obiecuje ją umowa, układ zbiorowy albo regulamin. Wypowiedzenie i ekwiwalent za urlop przysługują niezależnie od tego.

Staż liczy się łącznie, a przerwy w zatrudnieniu do 1 miesiąca go nie przerywają.

Zwolnienie grupowe i indywidualne

Odprawa należy się zarówno przy zwolnieniach grupowych, jak i indywidualnych. Art. 10 ustawy rozciąga skalę z art. 8 na indywidualne zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracownika, o ile pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników.

Jedna osoba zwolniona z przyczyn po stronie pracodawcy ma takie samo prawo do skali 1, 2 albo 3 pensje.

Skala: 1, 2 albo 3 pensje

Wysokość odprawy zależy wyłącznie od stażu pracy u danego pracodawcy. Skala wygląda tak:

• Mniej niż 2 lata stażu: 1 miesięczne wynagrodzenie.
• Od 2 do 8 lat stażu: 2 miesięczne wynagrodzenia.
• Powyżej 8 lat stażu: 3 miesięczne wynagrodzenia.

Nie ma 2-letniego minimum. Pracownik, który pracuje krócej niż 2 lata, też dostaje odprawę, w wymiarze 1 pensji. Jeden z popularnych poradników podaje wprawdzie 2-letnie minimum, ale jego własna tabela wymienia wymiar poniżej 2 lat, a ministerstwo potwierdza, że wymiar ten dotyczy także zwolnień indywidualnych.

Górny limit: 72 090 zł

Odprawa ma też górny limit. Nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania umowy. W 2026 r. płaca minimalna wynosi 4 806 zł brutto, więc limit to 15 x 4 806 zł = 72 090 zł.

Nawet jeśli 3 pensje dałyby więcej, pracownik dostanie 72 090 zł. Uwaga na nieaktualne poradniki: część z nich podaje stary limit 63 630 zł, z płacy minimalnej 4 242 zł z 2024 r., który w 2026 r. jest zaniżony o 8 460 zł.

Podstawa: średnie wynagrodzenie z 3 miesięcy

Podstawą odprawy jest średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy. Liczy się je według zasad ekwiwalentu za urlop, z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. W praktyce oznacza to kilka prostych zasad.

• Składniki stałe liczy się według stawek z dnia rozwiązania umowy.
• Składniki zmienne uśrednia się z ostatnich 3 miesięcy, a przy dużych wahaniach nawet z 12 miesięcy.
• Jednorazowe nagrody i świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie wchodzą do podstawy.
• Przy niepełnym etacie wynik jest proporcjonalny do wymiaru czasu pracy.

Przykład przeliczenia proporcjonalnego: 10 lat stażu przy połowie etatu i podstawie 6 000 zł w przeliczeniu na pełny etat daje 3 x 3 000 zł = 9 000 zł. W narzędziu podaj wynagrodzenie w przeliczeniu na pełny etat, a kalkulator przeliczy je wymiarem.

Przykłady obliczeń

Przykład 1: 1,5 roku stażu, średnio 5 000 zł. Staż poniżej 2 lat to 1 pensja. Odprawa = 1 x 5 000 zł = 5 000 zł.

Przykład 2: 5 lat stażu, średnio 6 500 zł. Staż od 2 do 8 lat to 2 pensje. Odprawa = 2 x 6 500 zł = 13 000 zł.

Przykład 3: 12 lat stażu, średnio 8 000 zł. Staż powyżej 8 lat to 3 pensje. Odprawa = 3 x 8 000 zł = 24 000 zł.

Przykład 4: limit. 9 lat stażu, średnio 32 000 zł. Staż powyżej 8 lat to 3 pensje: 3 x 32 000 zł = 96 000 zł. To więcej niż limit 15 x 4 806 zł = 72 090 zł, więc odprawa wynosi 72 090 zł.

Te przykłady pokazują dwie rzeczy naraz: skalę według stażu oraz limit, który ucina bardzo wysokie kwoty. Najpierw policz pensje według stażu, a potem porównaj wynik z limitem.

Podatek i ZUS

Od odprawy pobierany jest podatek dochodowy, czyli PIT, który potrąca pracodawca. Natomiast składki ZUS, ani społeczne, ani zdrowotne, od odprawy się nie należą. Wynik kalkulatora jest więc kwotą brutto przed podatkiem PIT, bez żadnych potrąceń ZUS.

To ważna różnica. Część poradników błędnie podaje, że odprawa podlega składkom ZUS, ale odprawa jest ze składek zwolniona, a opodatkowana tylko podatkiem PIT.

Termin wypłaty i przedawnienie

Pracodawca wypłaca odprawę z reguły w ostatnim dniu zatrudnienia, razem z ostatnim wynagrodzeniem. Opóźnienie rodzi odsetki ustawowe za opóźnienie. Roszczenie o odprawę przedawnia się po 3 latach.

Jeśli pracodawca nie płaci, najpierw warto zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy, a potem, w razie potrzeby, do sądu pracy. Gdy pracodawca jest niewypłacalny, część należności może wypłacić Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, czyli FGŚP.

Czym odprawa NIE jest

Trzy świadczenia bywają mylone z odprawą z ustawy z 2003 r., ale to odrębne instytucje i ten kalkulator ich nie liczy.

• Odprawa emerytalno-rentowa, z Kodeksu pracy, rozdział III, co najmniej 1 miesiąc wynagrodzenia przy przejściu na emeryturę albo rentę.
• Odprawa nauczycielska, z Karty Nauczyciela, art. 87, w 2026 r.: 2, 3 albo 6 miesięcy przy stażu 10, 15 albo 20 lat.
• Ekwiwalent za urlop, czyli pieniądze za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, liczone osobno, według innych zasad.

Jeśli nie wiesz, które świadczenie dotyczy twojej sytuacji, sprawdź najpierw, czy spełniasz trzy warunki z początku artykułu. Dopiero potem policz kwotę w narzędziu do obliczania odprawy. Wynik nie jest poradą prawną. Dokładną kwotę potwierdź w dziale kadr albo u prawnika. Wszystkie kalkulatory dla Polski znajdziesz na stronie kalkulatorów dla Polski, a inne artykuły na blogu Calcotia.