Orlof á Íslandi: reglur, orlofslaun og uppbætur

Hvað er orlof, og hvað eru orlofslaun?

Orlof er rétturinn til frís frá vinnu með launum. Allir starfsmenn eiga rétt á orlofi frá fyrsta degi í starfi, og lágmarkið er 24 virkir dagar á ári. Orlofslaun, stundum kölluð orlofsfé, eru launin sem þú færð í orlofinu.

Orlof er fríið sjálft, mælt í dögum. Orlofslaun eru peningarnir fyrir það frí, mældir í krónum. Uppbæturnar koma að auki, ekki í stað daganna.

Orlofsár og tökuár eru tvö mismunandi ár. Orlofið ávinnst á orlofsárinu frá 1. maí til 30. apríl, og það er tekið á tökuárinu sem fylgir, einnig frá 1. maí til 30. apríl. Orlofið sem þú vannst þér inn í vetur tekur þú því sumarið eftir. Orlofslaunin eru ekki bónus ofan á launin, heldur prósenta af öllum launum sem þú vannst þér inn á orlofsárinu.

Hversu marga orlofsdaga áttu rétt á?

Þú ávinnur þér 2 daga fyrir hvern unninn mánuð. Tólf mánuðir gefa 24 daga, sem er lágmarkið. Ef þú vannst í 9 mánuði á orlofsárinu verða áunnir dagar 9 sinnum 2, eða 18 dagar. Þú átt rétt á hlutfallslegu orlofi, jafnvel þótt þú hafir ekki unnið allt árið.

Rétturinn vex með starfsaldri. Lágmarkið er 24 virkir dagar. Eftir fimm ár í sömu starfsgrein verða dagarnir 25. Eftir fimm ár hjá sama vinnuveitanda verða dagarnir 27. Eftir tíu ár hjá sama vinnuveitanda verða dagarnir 30. Kjarasamningar geta gefið fleiri daga en þetta, en aldrei færri en lágmarkið.

Laugardagar, sunnudagar og helgidagar teljast ekki sem orlofsdagar. Það þýðir að 24 virkir dagar eru um það bil fimm vikur af fríi, ekki 24 almanaksdagar.

Hvernig reiknast orlofslaunin?

Formúlan er stutt. Orlofslaunin reiknast sem prósenta af öllum launum á orlofsárinu. Heildarlaun á orlofsárinu sinnum prósent gefa orlofslaunin. Dagarnir sem þú reiknar eru mánuðir unnir sinnum 2 dagar.

Prósentan fer eftir fjölda daga. Fyrir 24 daga er prósentan 10,17 prósent. Fyrir 25 daga er hún 10,64 prósent. Fyrir 27 daga er hún 11,59 prósent. Fyrir 30 daga er hún 13,04 prósent. Því fleiri daga sem þú átt rétt á, því hærri verður prósentan af laununum.

Dæmi: svona reiknast orlofið

Dæmi 1, lágmarkið, 24 dagar. Þú vannst 6.000.000 kr á orlofsárinu og átt rétt á 24 dögum. Orlofslaunin verða 6.000.000 sinnum 10,17 prósent, eða 610.200 kr. Per orlofsdag verður það 610.200 deilt með 24, eða 25.425 kr.

Dæmi 2, 27 dagar eftir 5 ár hjá sama vinnuveitanda. Þú vannst 4.800.000 kr á orlofsárinu og átt rétt á 27 dögum. Orlofslaunin verða 4.800.000 sinnum 11,59 prósent, eða 556.320 kr. Per orlofsdag verður það 556.320 deilt með 27, eða 20.604 kr.

Hvenær er orlof greitt út?

Hvenær er orlof greitt út er sú spurning sem flestir spyrja um orlof, og svarið fer eftir því hvernig orlofslaunin þín eru geymd. Það eru þrjár leiðir.

• Geymt hjá vinnuveitanda: Vinnuveitandinn heldur eftir orlofslaununum og greiðir þau út þegar þú ferð í frí á næsta orlofsári. Upphæðin er þá reiknuð út frá dagvinnutímakaupinu sem gildir þegar fríið er tekið.
• Orlofsreikningur: Orlofslaunin fara inn á sérstakan bankareikning á þínu nafni. Þú getur nálgast inneignina fyrir liðið orlofsár eftir 15. maí ár hvert.
• Greiðist mánaðarlega: Orlofslaunin greiðast í hverjum mánuði ofan á launin. Þetta er algengast í tímabundnum störfum.

Starfsmenn á föstum mánaðarlaunum halda gjarnan launum þegar þeir fara í orlof, en orlofslaun af yfirvinnu og bónusum fara inn á orlofsreikning.

Flestir taka orlofið sitt á sumrin, frá 2. maí til 1. september.

Orlofsuppbót og desemberuppbót

Orlofsuppbót er sumaruppbót sem greiðist í júní. Desemberuppbót er vetraruppbót sem greiðist í desember. Upphæðirnar eru ákveðnar í kjarasamningi, ekki í lögunum, svo það er engin ein föst tala sem gildir fyrir alla.

Réttur til orlofsuppbótar

Þú átt rétt á orlofsuppbót ef þú ert starfandi í lok apríl eða byrjun maí, eða ef þú hefur unnið 12 samfelldar vikur á orlofsárinu.

Réttur til desemberuppbótar

Þú átt rétt á desemberuppbót ef þú ert starfandi fyrstu vikuna í desember, eða ef þú hefur unnið 12 samfelldar vikur. Ef þú vinnur aðeins hluta ársins verður uppbótin hlutfallsleg miðað við starfstímann, eftir reglum kjarasamningsins.

Dæmi um uppbætur. Ef þú vannst 12 samfelldar vikur, en varst hvorki starfandi í lok apríl né fyrstu vikuna í desember, áttu samt rétt á báðum uppbótunum.

Orlof þegar starfi lýkur og orlof og veikindi

Þegar starfi lýkur

Þegar starfi lýkur áttu rétt á ógreiddum orlofslaunum fyrir ótekið orlof. Það gildir líka um uppbæturnar: desemberuppbót og orlofsuppbót sem þú hefur áunnið þér skal gera upp við starfslok. Orlofið sem þú hefur ekki tekið tapast ekki þótt þú hættir, það greiðist út.

Veikindi í orlofi

Ef veikindi koma í veg fyrir að þú takir orlof á þeim tíma sem vinnuveitandinn ákvað, áttu rétt á að fara í orlof utan sumarorlofstímabilsins. Orlofið sem þannig er tekið verður þó að ljúka fyrir 31. maí árið eftir.

Í stuttu máli: teldu mánuðina, finndu prósentuna eftir starfsaldri, og athugaðu hvernig launin þín eru geymd. Þú getur líka prófað tölurnar í orlofsreiknivélinni. Allar reiknivélar fyrir Ísland eru á Íslandssíðunni, og fleiri leiðbeiningar eru á bloggi Calcotia.